Το εξωκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής βρίσκεται στην κορυφή του Πανείου Όρους - στο βόρειο άκρο αυτού - με πρόσβαση από την λεωφ. Καλυβίων – Κερατέας, 2.5 χλμ. μετά την Μονή Αγίας Σκέπης [...]

Περιγραφή του Ναού

Ο τύπος του ναού, όπως αναφέραμε, είναι ο ελεύθερος σταυρός με τρουλοκάμαρα παράλληλη στον άξονα του ναού. Ο τύπος αυτός είναι σπάνιος την περίοδο της τουρκοκρατίας, όπου επικρατεί η απλή μονόχωρη βασιλική. Τρουλοκάμαρα ονομάζεται το υπερυψωμένο τμήμα του ναού, που ανυψώνεται σαν τρούλος που στηρίζεται στις καμάρες των καθέτων κλιτών αλλά στεγάζεται με καμάρα και είναι ορθογώνιος. Εξωτερικά καλύπτεται με δικλινή στέγη, όπως και οι υπόλοιπες καμάρες του ναού. Η τρουλοκαμάρα θεωρείται ένας απλοποιημένος επαρχιακός τύπος, που προέκυψε από πρακτικούς και αισθητικούς λόγους, με αισθητική αξία, κατά τον Α. Κ. Ορλάνδο, κατώτερη των συνηθισμένων τρούλων. (1)

Την ανατολική πλευρά του ναού, καταλαμβάνει ημιεξαγωνική αψίδα Ιερού, που φέρει μικρό παράθυρο τύπου πολεμίστρας, που σήμερα έχει κλειστεί. Ένα μαρμάρινο τεκτονικό κιονόκρανο από κιονίσκο τέμπλου, της μέσης βυζαντινής περιόδου που βρέθηκε στο ναό, δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την προέλευση του. Στην νοτιοανατολική γωνία του ναού, η σκεπή εξέχει λίγο και δημιουργεί ένα μικρό πρόβολο, που οφείλεται στο ότι στη νότια πλευρά της ανατολικής κεραίας του κεντρικού κλίτους, υπήρχε κτίσμα που προεκτεινόταν και λίγο ανατολικότερα, όπως φαίνεται στην παλιά φωτογραφία του 1920, από το βιβλίο «Καλύβια Θορικού Αττικής» (2) και το οποίο κατεδαφίστηκε.

Οι διαστάσεις του κατά μήκος κλίτους είναι 13.40 x 3.65 μ. περίπου, μαζί με την κόγχη του Ιερού, ενώ του εγκαρσίου κλίτους 6.60 x 3.30 μ. περίπου. Οι εγκάρσιες κεραίες του σταυρού προεξέχουν του κεντρικού χώρου κατά 1.70 μ. και 1.35 μ. περίπου και οι κατά μήκος κατά 3.80 x 6.30 μ. μαζί με την κόγχη.

Στο ναό πριν από μισό περίπου αιώνα έγιναν επισκευές συντήρησης και επεμβάσεις που έχουν αλλοιώσει - κάποιες ανεπιστρεπτί - τα μορφολογικά στοιχεία και την αυθεντικότητα του ναού. Οι κεραμοσκεπείς στέγες αντικατεστάθησαν από δικλινείς πλάκες μπετόν που σχετικά πρόσφατα επικαλύφτηκαν με κεραμίδια. Η βόρεια και νότια πλευρά του εγκάρσιου κλίτους είχαν από ένα τοξωτό παράθυρο, το νότιο όμως άνοιγμα έχει αντικατασταθεί από τετράγωνη αδιαφανή μεταλλική πόρτα. Στην πρόσοψη επίσης η πόρτα αντικαταστάθηκε με μεταλλική και το υπέρθυρο έχει μετατραπεί σε γυάλινο για να φωτίζει το εσωτερικό.